|
Arkansas River
Rivier in de
Verenigde Staten van Amerika, na de Missouri de grootste zijrivier van de
Mississippi, ca. 2330 km lang, waarvan ca. 765 km bevaarbaar;
stroomgebied: ca. 416.000 km2. Zij ontspringt bij Leadville (Colorado),
doorstroomt de staten Kansas, Oklahoma en Arkansas en mondt benoorden
Kansas City uit in de Mississippi. In de rivier zijn diverse dammen (voor
irrigatie en energievoorziening) aangelegd. Het Arkansas River Navigation
System, dat begin jaren zeventig voltooid werd, maakt de rivier bevaarbaar
tot aan Tulsa (Oklahoma).
Canadian
Rivier in de
Verenigde Staten van Amerika, met een lengte van 1.458 km. De Canadian is
een rechterzijrivier van de Arkansasin.
De Canadian River ontspringt aan de oosthelling van de Sangre de Cristo
Mountains in het noordoosten van New Mexico, in de buurt van de grens met
Colorado. Ze stroomt door het gebied van de High Plains eerst in
zuidoostelijke, later in oostelijke richting en mondt 40 km ten zuidoosten
van Muskogee, Oklahoma, in de Arkansas uit.
In de bovenloop doorstroomt de Canadian droogtegebieden, waarbij het
rivierwater voor de irrigatie van een uitgebreid landbouwgebied van
ongeveer 77.000 km² gebruikt wordt. Die irrigatie wordt verzekerd door de
Conchas stuwdam.
De Canadian River is niet bevaarbaar. Haar belangrijkste zijrivier is de
North Canadian River.
Colorado
Rivier in de Verenigde Staten van Amerika, de
belangrijkste rivier van het zuidelijk deel van de Rocky Mountains, ca.
2400 km lang. Zij ontspringt in het Rocky Mountain National Park, stroomt
door Colorado, Utah, Arizona en Mexico en mondt uit in de Golf van
Californië. De bovenloop is zeer diep en steil ingesneden, waardoor een
aantal canyons is ontstaan, waarvan de Grand Canyon de beroemdste is. Door
grote kunstwerken (o.a. de Hooverdam en de Glen Canyondam) is de rivier
geschikt gemaakt voor irrigatie en energie- en drinkwatervoorziening.
Belangrijkste zijrivieren: Gunnison (Colorado), Dolores, Green en San Juan
(Utah), Little Colorado en Gila(Arizona) en Virgin (Nevada).
Columbia
Rivier in Noord-Amerika, ca. 2050 km lang, ontspringt in
de Rocky Mountains (British Columbia, Canada), komt bij Fort Shepherd in
de Verenigde Staten (Washington), breekt door het Cascadengebergte en
mondt ten zuiden van Portland uit in de Grote Oceaan. De benedenloop is
tot 150 km landinwaarts bevaarbaar voor zeeschepen, tot 450 km voor
rivierschepen. Langs de bovenloop stuwdammen (elektrische energie).
Hudson River
Rivier in de Verenigde Staten van
Amerika, in het oosten van de staat New York, 507 km lang. De rivier
ontspringt in de Adirondack Mountains, nabij Mount Marcy, stroomt in
zuidelijke richting en wordt na het opnemen met de belangrijkste rivier (Albany,
N.Y.), de Mohawk, bevaarbaar tot aan de monding, tussen Long Island en
Staten Island (New York City), in de Atlantische Oceaan. De laatste 17 km
is de Hudson de grensrivier van de staten New Jersey en New York. De
rivier is d.m.v. het New York State Barge Canal-systeem verbonden met de
Grote Meren, Lake Champlain en de St. Lawrence River en als zodanig een
verkeersader van aanzienlijk belang. Het laatste stuk van de rivier
stroomt door de 240 km lange Hudsonvallei, die thans tot een van de
grootste industriële conglomeraties van de Verenigde Staten behoort met
als zwaartepunt de agglomeratie New York. Belangrijk voor de ontwikkeling
van de industrie waren aanvankelijk het in gebruik nemen van stoomboten en
de uitvoering van de waterbouwkundige werken (kanaliseren van de Mohawk,
Eriekanaal) tussen Albany (New York) en Buffalo (New York) aan het
Eriemeer. Van overheidswege wordt thans door o.m. strictere
bouwverordeningen en maatregelen tegen de toenemende vervuiling, getracht
de industriële expansie binnen de perken te houden.
De rivier werd voor het eerst in 1609 door Henry Hudson onderzocht; de
eerste kolonisten in de Hudsonvallei, destijds geroemd om zijn serene
landschappelijke schoonheid, waren de Hollanders (1629). In de strijd
tegen de Indianen en later in de Amerikaanse Vrijheidsoorlog was de rivier
van aanzienlijk strategisch belang; bij Saratoga werd de uiteindelijke
overwinning door George Washington op de Engelsen onder generaal Burgoyne
behaald.
Mississippi River
Rivier in de Verenigde Staten van Amerika, de grootste rivier van
Noord-Amerika, lengte 3780 km, stroomgebied 3,26 miljoen km2. Men
beschouwt het Itascameer in Noordwest-Minnesota en de riviertjes die dit
meer voeden als bron van de Mississippi. In haar brongebied stroomt de
rivier door verscheidene meren. Na ten zuiden van Minneapolis door een ca.
12 km lange kloof gestroomd te zijn, verwijdt de rivier zich tot Lake
Pepin. Ten zuiden van Cairo (Illinois) begint zij te meanderen. Hier is de
rivier begeleid door brede oeverwallen (levees). De vlakte van de
benedenloop wordt verder gekenmerkt door de vele afgesneden meanders en
moerassen. Bij de monding brengt de rivier ca. 304 miljoen m3 per jaar aan
materiaal naar de Golf van Mexico, waardoor de delta zich steeds verder
zeewaarts verlegt (ca. 90 m per jaar). Het hoogteverschil tussen de bron
en de monding van de Mississippi bedraagt ruim 500 m. De Mississippi
ontvangt bijna 250 zijrivieren, waarvan de grootste zijn (van de bron naar
de monding): de Minnesota, St. Croix, Chippewa, Wisconsin, Rock, Cedar,
Iowa, Des Moines, Illinois, Missouri, Ohio, White, Arkansas, Yazoo en Red
River.
De overstromingen van de Mississippi zijn berucht. De ernstigste
vond plaats in 1927, toen 72.520 km2 onder water kwam te staan en een
recordwaterstand van 16,9 m werd bereikt (bij Cairo). Sindsdien zijn over
een totale afstand van 2500 km (van Cape Girardeau, Missouri, tot de
monding) dijken langs de oevers gelegd. Ten noorden van Cape Girardeau
(tot in Wisconsin) doen zich nog steeds van tijd tot tijd grote
overstromingen voor (o.m. in 1965, 1973, 1983 en 1993). De hoofdstroom is
over een afstand van 3477 km bevaarbaar, waarbij via laterale kanalen
watervallen en stroomversnellingen gemeden kunnen worden, terwijl
bovendien voor dit doel ingerichte waterreservoirs een te lage waterstand
ten behoeve van de scheepvaart kunnen corrigeren; met de bevaarbare delen
van de zijrivieren vormt de Mississippi een watertransportweg van in
totaal ca. 26.000 km lengte. De Mississippi is via de Illinois Waterways
verbonden met de Grote Meren. De rivier is voorts van betekenis als
leverancier van hydro-elektriciteit.
De belangrijkste steden langs de Mississippi zijn Minneapolis,
St. Paul, La Crosse, Dubuque, Davenport, Burlington, Quincy, St. Louis,
Cape Girardeau, Cairo, Memphis, Vicksburg, Natchez, Baton Rouge en New
Orleans.
De rivier, in 1541 door Hernan(do) de Soto ontdekt, had als
belangrijke transportader grote betekenis in de Amerikaanse Burgeroorlog;
verschillende veldslagen werden aan haar oevers uitgevochten.
Missouri River
Rivier in de Verenigde Staten van Amerika, de grootste zijrivier van de
Mississippi, lengte ruim 3900 km, stroomgebied 1,37 miljoen km2. De
Missouri wordt gevormd door de vereniging van de Jefferson, Madison en
Gallatin in het zuidwesten van Montana en stroomt via een 300 m diepe
canyon door de Big Belt Mountains, waarna bij Great Falls (Montana) over
20 km stroomversnellingen en watervallen (tot 27 m hoog) voorkomen. Daarna
vult de Missouri het Fort Peck Reservoir in Montana, stroomt door het
droge prairiegebied van North en South Dakota, vormt de grens tussen
Nebraska en Kansas enerzijds en Iowa en Missouri anderzijds, maakt een
bocht om de Ozarkplateaus dwars door Missouri en mondt even ten noorden
van St. Louis uit in de Mississippi.
Tot het stroomgebied van de rivier behoren delen van de Rocky
Mountains, Great Plains, Central Lowlands en het Ozarkplateau. De rivier
is niet gemakkelijk bevaarbaar door de vele stroomversnellingen boven
Omaha en het zeer veranderlijke waterpeil. Bij hoog water (april–juni)
is zij over 2320 km tot Fort Benton in Montana bevaarbaar. De Missouri
voert veel modder mee, die eilanden en barrières vormt en de stroom
telkens van richting doet veranderen. Sinds de jaren veertig zijn grote
werken uitgevoerd ten behoeve van de beheersing van overstromingen,
irrigatie, verbetering van de scheepvaart, opwekking van elektriciteit en
het scheppen van recreatiemogelijkheden. Niettemin vonden in 1993 grote
overstromingen plaats.
Grote steden langs de Missouri River zijn o.m. Great Falls,
Bismarck, Pierre, Sioux City, Omaha en Kansas City.
Ohio River
Ohio (Irokees-Indiaans: O-he-yo = grote rivier), rivier in
de Verenigde Staten van Amerika, 1580 km lang (met de Allegheny 2100 km),
stroomgebied 544.000 km2. De Ohio ontstaat uit de samenvloeiing van de
Allegheny met de Monongahela River bij Pittsburgh in Pennsylvania, vormt
achtereenvolgens een deel van de grens tussen de staten Ohio en resp.
West-Virginia en Kentucky, alsmede Kentucky en resp. Indiana en Illinois
en stroomt bij Cairo (Illinios) in de Mississippi. De Ohio is in haar
geheel bevaarbaar, waardoor de rivier bij de kolonisatie van de Verenigde
Staten een van de belangrijkste verkeerswegen naar het westen was. Sinds
de opening in 1825 van een kanaal dat de Ohio via de zijrivier Miami met
het Eriemeer verbindt, is tevens het gebied van de Grote Meren voor de
Mississippischeepvaart toegankelijk. Wegens het voortdurende
overstromingsgevaar (rampjaren 1913, 1936 en 1937) is door de federale
regering een uitgebreid programma ter regeling van de waterstand
uitgevoerd in de vorm van dijken, dammen en reservoirs.
Platte
Rivier in de Verenigde Staten van
Ameika, met een lengte
van 500 km. De Platte River is een rechter zijrivier van de Missouri in de Amerikaanse staat
Nebraska.
Hij ontstaat door het samenstromen van de North Platte River en de South Platte River in North Platte, stroomt door de Great Plains in oostelijke richting naar de Missouri en mondt daarin uit ongeveer 20 km ten zuiden van
Omaha.
De Platte River is niet bevaarbaar.
Het water wordt hoofdzakelijk gebruikt voor de bevloeiing van de akkerbouwgebieden langs de rivier. Kleine stuwen dienen voor energiewinning.
Langs de rivier voerde in de 19e eeuw een belangrijke reisroute naar het westen. Tegenwoordig volgt de VS-highway 30 en de Union Pacific Railroad het dal van de Peace
River.
Río Grande
Río Grande of (in Mexico) Río Bravo del
Norte, rivier in
Midden-Amerika, in de Verenigde Staten van Amerika en Mexico, 3030 km
lang, stroomgebied ca. 570.000 km2. De rivier ontspringt in de Amerikaanse
staat Colorado in de San Juan Mountains (een van de zuidelijkste ketens
van de Rocky Mountains), doorstroomt de staat New Mexico, vormt vanaf El
Paso/Ciudad Juárez over meer dan 1500 km de grens tussen de Verenigde
Staten (Texas) en Mexico en mondt uit in de Golf van Mexico.
In de Verenigde Staten zijn door de bouw van dammen enkele grote
stuwmeren gevormd (o.m. het Elephant Butte Reservoir); in de benedenloop
is door de bouw (door de Verenigde Staten en Mexico gezamenlijk) van de
Falcondam (1954) het Falcon Reservoir ontstaan, dat aan beide landen
energie en – vooral – irrigatiewater levert. De enige grote zijrivier
is de Pecos River, die eveneens in de Rocky Mountains (in het noorden van
New Mexico) ontspringt. Vanuit Mexico komen de Río Couchos en de Río
Salado; de Río Salado bereikt de Río Grande in het Falcon Reservoir;
stroomafwaarts van dit stuwmeer is de rivier over de laatste 200 km
bevaarbaar voor kleine schepen.
Saint Lawrence
(Ned.: Sint-Laurensrivier), rivier in Noord-Amerika, ontspringt aan het
noordoostelijk uiteinde van Lake Ontario, vormt in haar bovenloop de grens
tussen de Verenigde Staten (New York) en Canada (Ontario) en mondt met een
breed estuarium uit in de Atlantische Oceaan (Gulf of Saint Lawrence),
lengte 1140 km, stroomgebied ca. 1,5 miljoen km2.
De rivier verzorgt de afwatering van de Grote Meren. Door de
regulerende werking van deze meren is de afvoer van het water zeer
regelmatig. Tussen Lake Ontario en Montreal (310 km) bestaat de rivier uit
drie langgerekte meren, waartussen gedeelten met stroomversnellingen en
kleine watervallen liggen. Het eerste gedeelte, de ‘Thousand Islands
Region’, is een nauwe doorbraak door een kristallijne verbinding van de
Adirondacks met het Canadese Schild. Het hoogteverschil van 15,70 m wordt
in de International Rapids overwonnen. Daarna verbreedt het dal zich in de
Saint Lawrence Lowlands (bij Montreal 210 km breed), een door het landijs
uitgeschuurde kom, welke door mariene zanden is opgevuld. Tussen Lake
Saint Francis en Lake Saint Louis liggen over 28 km een aantal watervallen
(Coteau, Cedar Rapids, Split Rock en Cascade Rapids), met een totaal
verval van 25 m. Stroomafwaarts van Lake Saint Louis liggen de 14 m hoge
Lachine Rapids, het punt tot waar Cartier tijdens zijn expeditie van 1535–1536
kon varen. Van Montreal tot Quebec (300 km) is de stroomsnelheid zeer
sterk; daarnaast maken de vele eilanden de bevaarbaarheid moeilijk.
Voorbij Quebec, waar de rotsen de rivier weer bereiken, gaat de rivier
over in de Gulf of Saint Lawrence. De haven van Quebec bestaat uit
drijvende dokken, omdat het getij hier 5,70 m bedraagt; stroomopwaarts
neemt het getij af, bij Trois Rivières is het nog merkbaar en Montreal
heeft geen getij meer. Van de ca. 60 zijrivieren zijn de belangrijkste
(van links) de Ottawa River, de Saint-Maurice en de Saguenay, alle drie
van betekenis voor de energievoorziening; belangrijk is de verbinding via
de kleine rechterzijrivier, de Richelieu River, door het Canal de Chambly
met Lake Champlain en de Hudson River.
Tennessee River
Rivier in de Verenigde Staten van Amerika, grotendeels in
de staat Tennessee, ontstaat ten oosten van Knoxville door samenvloeiing
van de Holston en de French Broad, stroomt in haar middenloop door
Noord-Alabama, doorsnijdt van zuid naar noord het westen van Tennessee en
mondt op het grondgebied van Kentucky bij Paducah uit in de Ohio, lengte
1050 km (incl. de Holston 1450 km); stroomgebied 115.000 km2. De
belangrijkste zijrivieren zijn de Little Hiwassee, Little Tennessee,
Clinch, Sequatchie, Paint Rock, Flint, Elk, Duck, Big Sandy en Clark. De
Tennessee is wereldberoemd geworden door het werk van de Tennessee Valley
Authority.
Yukon River
Rivier in Noord-Amerika, voor eenderde stromend door Canada, voor
tweederde door Alaska, 3184 km lang; stroomgebied: 855.000 km2. De brontak
Nisutlin (Teslin) ontspringt in het noordwesten van British Columbia, de
brontak Pelly op de Mackenzie Mountains in de Northwest Territories. De
Yukon stroomt door het betrekkelijk vlakke Yukonplateau, de voortzetting
van het Columbia- en het Coloradoplateau (gemiddelde hoogte 800 tot 1000 m
in de bovenloop, 500 m in de benedenloop) en eindigt met een 100 km brede
delta in de Beringzee. Vooral in de benedenloop komen zeer grote meanders
voor. De Yukon bevriest over haar gehele loop gedurende drie maanden per
jaar. Van juni tot oktober is zij bevaarbaar tot aan White Horse, over
bijna 3000 km.
De grootste twee zijrivieren zijn de over 1000 km bevaarbare
Koyukuk rechts en de over 320 km bevaarbare Tanana River links. Een andere
zijrivier is de Klondike (goudvondsten).
Eriemeer
Eriemeer (Eng.: Lake Erie), het zuidelijkste van de vijf Grote Meren in
Noord-Amerika, op de grens van de Verenigde Staten en Canada, 25.426 km2,
185 m boven de zeespiegel. Het ontvangt zijn water uit het Huronmeer door
de rivieren Detroit en Saint Clair en voert via de Niagara water af naar
het Ontariomeer. De bouw van het Eriekanaal (1817–1825) en van de
Eriespoorweg (1832–1851) tussen de Hudson en het Eriemeer maakte dit,
ondanks vele ondiepten en ijsgang (dec.–maart), tot een belangrijke
verkeersader. Het Eriemeer is voorts door het Wellandkanaal verbonden met
het Ontariomeer. Het vormt een onderdeel van de Saint Lawrence Seaway.
Voorname haven- en industriesteden aan het meer zijn: Buffalo,
Erie, Cleveland, Sandusky, Toledo, Lorain en Detroit. De concentratie van
industrie maakt het Eriemeer het meest vervuilde van de vijf grote meren.
Huronmeer
Huronmeer
(Eng.: Lake Huron), meer
op de grens van de Verenigde Staten van Amerika en Canada, naar grootte
het tweede van de vijf Grote Meren, 59,596 km2, waarvan 36.001 km2 in
Canada, grootste diepte 228 m, waterspiegel 177 m boven de zeespiegel. Het
meer is met het Bovenmeer verbonden door de St. Mary's River en de Sault
Ste. Marie Canals, met het Michiganmeer door de Straits of Mackinac en met
het Eriemeer door de St. Clair River (via Lake St. Clair en Detroit River).
Het ontvangt water van het Bovenmeer en het Michiganmeer en watert af op
het Eriemeer. Door het Bruce-schiereiland en het Manitoulineiland wordt
een zijtak afgescheiden: Georgian Bay, met ca. 20.000 kleine eilanden;
deze gaat in het noordwesten over in North Channel, de verbinding met de
St. Mary's en tevens een arm van het Huronmeer. In de staat Michigan ligt
een derde arm: Saginaw Bay. Door zijn centrale ligging is het Huronmeer
van grote betekenis voor scheepvaart en industrie. Havens aan de kant van
de Verenigde Staten zijn Alpena, Port Huron en Bay City, op de Canadese
oever Collingwood, Goderich en Midland.
Michiganmeer
Michiganmeer (Lake
Michigan), een van de vijf Grote Meren
van Noord-Amerika, met ruim 58.000 km2 het grootste zoetwaterbekken binnen
de Verenigde Staten; kustlijn 2287 km, waterspiegel 178 m boven zeeniveau,
tot 281 m diep. Het meer is economisch van vitaal belang wegens de graan-
en vooral de ijzerertstransporten. De voornaamste haven is die van Chicago.
Bovenmeer
Bovenmeer (Eng.: Lake Superior), meer in Noord-Amerika, het grootste
zoetwatermeer ter wereld, op de grens van Canada (Ontario) en de Verenigde
Staten (Michigan, Wisconsin, Minnesota), 83.308 km2 (waarvan 28.672 km2 in
Canada), tot 585 km lang, tot 225 km breed, tot 300 m diep. De verbinding
met het Huronmeer wordt gevormd door de Sault Sainte Marie Canals. De
rivieren Nipigon, Kaministikwia, Pigeon en St.-Louis stromen in het meer,
dat via de andere Grote Meren en de Saint Lawrence in verbinding staat met
de Grote Oceaan. Het is slechts zes tot zeven maanden per jaar bevaarbaar,
hoewel niet het gehele meer dichtvriest.
Ontariomeer
Ontariomeer (Eng.: Lake
Ontario), het kleinste en meest
oostelijke van de vijf Grote Meren (Great Lakes), op de grens tussen de
Canadese prov. Ontario en de Amerikaanse staat New York, 18.900 km2,
grootste diepte 236 m. Rivieren die in het Ontariomeer uitmonden, zijn de
Niagara, die de verbinding met het Eriemeer vormt, verder (vanuit Ontario)
o.m. de Credit, Humber, Salmon, Trent en Moira en (vanuit New York) o.m.
de Genesee, Oswego en Black River.
Het Ontariomeer is voor de scheepvaart via het Wellandship canal,
dat op Canadees grondgebied om de Niagara Falls is heengebouwd, verbonden
met de andere Grote Meren en vanhieruit via een kanalensysteem met het
Mississippistroomgebied en het zuiden en westen van de Verenigde Staten.
Het New York State Bargekanaal vormt de verbinding met de haven van New
York, het Trentkanaal de verbinding met het Huronmeer. De Saint Lawrence
zorgt voor de afwatering van het Ontariomeer, waarvan de betekenis voor
het vrachtvervoer sterk is toegenomen sinds de voltooiing van de Saint
Lawrence Seaway.
|
