Ga naar nieuwsarchief

Meer geld voor jacht op Bin Laden, 8 september 2006

Bush: CIA-gevangenissen bestaan, 7 september 2006

President Bush heeft het bestaan van geheime CIA-gevangenissen buiten de VS toegegeven. Hij maakte bekend dat de gevangenissen inmiddels niet meer worden gebruikt en dat 14 terreurverdachten uit die complexen naar de Amerikaanse basis in Guantanamo Bay op Cuba zijn overgebracht.

Het bestaan van de gevangenissen werd al langer vermoed, maar de regering Bush wilde tot nu toe geen openheid van zaken geven. Gisteravond stelde de president dat de gevangenissen een belangrijk middel waren in de oorlog tegen terreur en dat de informatie die de CIA daar had weten te verzamelen levens had gered.

Gemarteld
In de internationale pers is gesuggereerd dat in de gevangenissen ook werd gemarteld, maar Bush ontkent dat. Volgens hem zijn de gevangenen 'humaan' behandeld en was er geen sprake van martelingen. 

De overgebrachte gevangenen vallen nu niet meer onder de controle van de CIA en kunnen een rechtzaak tegemoet zien, zei de president. Ze worden behandeld overeenkomstig de Conventie van Genève. 

Onder hen is onder meer een van de plannenmakers achter de aanslagen van 11/9, Khalid Sheik Mohammed. Waar de geheime gevangenissen zich precies bevonden is niet bekendgemaakt. 

Militaire tribunalen
Met de overdracht van de gevangenen is nog niet alle controverse uit de wereld. De onenigheid over de speciale militaire tribunalen voor de berechting van de terreurverdachten duurt nog voort. Het plan is onderwerp van felle kritiek binnen en buiten de VS en lijkt moeilijk uitvoerbaar sinds het Amerikaans Hooggerechtshof de tribunalen illegaal verklaard heeft. 

Bush probeert de tribunalen nu alsnog rechtsgeldigheid te geven met een nieuwe wet. Hij riep het Congres gisteren op de wet snel aan te nemen. 

De CIA in Europa: feiten en vragen

Het afgelopen jaar doken steeds meer berichten op over geheime gevangentransporten door de CIA en geheime gevangenkampen in Europa. De VS heeft nu wel toegegeven dat de CIA inderdaad terreurverdachten heeft vastgehouden in speciale gevangenissen in het buitenland, maar waar die stonden is niet bekend.

De geheimzinnigheid wierp een nieuwe schaduw op de relatie tussen de EU en VS en de bekendmaking van president Bush roept weer nieuwe vragen op. Wat is feit en wat fictie? Een overzicht van de incidenten van de afgelopen jaren. 

De CIA-vluchten
De eerste berichten over CIA-vluchten doken in het voorjaar van 2005 op in Denemarken. Insiders vermoedden dat de toestellen uit Oezbekistan kwamen en Afghaanse gevangenen naar de VS of Guantánamo vervoerden. In september vroeg Kopenhagen de CIA om met de vluchten te stoppen. 





In Nederland zou minstens één tussenlanding, zijn gemaakt, op 16 november 2005. De tweemotorige DHC 8, is volgens vliegtuigspotters eigendom van Path Corporation, een bedrijf dat als CIA-dekmantel zou fungeren. 

Begin dit jaar stelden een dozijn landen onderzoeken in naar de CIA-activiteiten. De Raad van Europa opende eveneens een onderzoek naar een aantal verdachte vluchten en bedrijven op de loonlijst van de CIA. De Duitse bondskanselier Merkel heeft opheldering gevraagd van de VS. Uit een tussenrapportage van de Raad van Europa bleek dat er inderdaad enkele honderden vluchten zijn uitgevoerd, waarbij zeker honderd gevangenen zouden zijn vervoerd. 

De geheime gevangenkampen 
De Washington Post schreef in het najaar als eerste over geheime CIA-kampen in Europa. Berichten over ‘covert prisons’ naar het model van Guantánamo elders op de wereld circuleerden al langer. 

De Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch meldde dat de CIA gevangenkampen in Roemenië en Polen had, waar Afghaanse en Iraakse gevangen zouden worden gemarteld. Beide landen spraken dat tegen, en ook Europees Commissaris Frattini zei geen bewijzen te hebben voor het bestaan van de kampen, maar hij waarschuwde dat landen die medewerking zouden verlenen aan de CIA-activiteiten hun lidmaatschap riskeren. 

Human Rights Watch stelde toen verder op basis van mediaberichten en regeringsbronnen dat zeker 26 ‘spookgevangenen’ werden vastgehouden door de VS van wie niet bekend was waar ze zich bevinden. 

Volgens onderzoeksleider Dick Marty waren er aanwijzingen dat de VS martelpraktijken hadden 'geoutsourced'. Het team vond geen hard bewijs voor het bestaan van geheime gevangenissen in Oost-Europa, maar ontdekte wel genoeg om aanwijzingen voor het bestaan van zulke inrichtingen om verder onderzoek te rechtvaardigen, stelde Marty.

VS-minister Rice weigerde begin dit jaar  te zeggen of de CIA geheime gevangenissen in het buitenland had. Dat zou volgens haar inlichtingendiensten en militaire operaties in gevaar kunnen brengen. Inmiddels zijn die operaties violgens Bush afgerond, en konden de CIA-complexen daarom worden gesloten.

Verklaringen van gevangenen 
Over de verdachten die in de CIA-toestellen zijn vervoerd is weinig bekend. In enkele gevallen is echter actie ondernomen door Europese autoriteiten. 

In februari 2003 verdween de radicale moslim Hassan Mustafa Osama Nasr in Milaan. Later dook hij op in Egypte, waar hij zei gemarteld te zijn. De Italiaanse justitie verdenkt de Amerikaanse inlichtingendienst en heeft 22 Amerikanen aangeklaagd. 

De regering in Rome weigerde echter de VS om uitlevering te vragen, volgens critici omdat de regering van de actie geweten zou hebben of die niet zou afkeuren. 

Ook een Duitser van Libanese afkomst, Khaled el-Masri, beweerde gemarteld te zijn in Afghanistan. De CIA zou hem daar begin 2004 vanuit Macedonië heen hebben gebracht. De Amerikaanse ambassadeur in Duitsland zou tegen de toenmalige minister Schily van Binnenlandse Zaken hebben gezegd dat el-Masri onterecht was vastgehouden en spoedig zou worden vrijgelaten, onthulde de Washington Post. 

Bronnen: NOS, RTL Nederland, NOVA, ANP, Planet, NU.nl, CNN